X
تبلیغات
آشیانه تفکر - قسمت دوم کتاب پنجشیریان
خلوت سرای دل

بخش دوم

 

آغاز جهاد 1358 خورشیدی

 

آغاز جهاد 1358 خورشیدی

با پیروزی کودتای هفت ثور به حمایت مستقیم روس ها و به صحنه آمدن مزدوران فروخته شده ی کمونیزم، مردم با اعتقاد افغانستان تکان شدیدی خوردند، دیری نگذشته بود که کمونیست های تازه کار درابعاد مختلف دست به عمل شدند و علماء و روحانیون و افراد آزادمنش را به عناوین مختلف مورد شکنجه قرار داده و تا اینکه، زمینه ی قیام های سراسری را در مناطق مختلف افغانستان مساعد ساخت که درین عرصه پنجشیر از جبهات پیشتاز این قیام ها بوده است.

نخستین افرادی که از جانب پشاور به افغانستان عزیمت نمودند؛ افراد نخبه ی پنجشیر، پروان و کاپیسا شامل بودند که بارزترین آنها عبارت بودند از: احمد شاه مسعود به حيث آمر پروان – كا پيسا از پنجشير، احمد ضيا برادر مسعود، جگرن محمد غوث به حيث قوماندان از پنجشير، كريم الله خان به حيث معاون امارات پروان – كا پيسا از تگاب، عبد الحفيظ فخري از پنجشير،عبد الله بيك از پنجشير، داوؤد شاه از پنجشير، ترجمان عبد الحق مسُو ل ارتباط ازپنجشير، مولوي عبدالطيف مسُول تبليغات از پنجشير،  ضا بط آغاگل مسؤول لوژستيك از جبل السراج، حا جي رييس ازبگرام، كفايت الله به حيث آمر ولسوالي پنجشيراز پنچشير، ضابط محمد كريم از پنجشير، سيد محبوب آغا از جبل السراج و ملا دوست ازپنجشير.

این گروه مجهز با سلاح هایی چون:

يك قبضه ماشين دار «شلدز» «3ل» ،هفت قبضه تفنگ موش كش ،شش قبضه تفنگچه ساخت دره ی آدم خيل پيشاور پنج نوع ماشين دار نوعي استنگنر با 2600 عدد مرمي آن ، پنج قبضه تفنگ يازده تيره ، پنج عدد بمب دستي ، يك پايه ضبط صوت ،دو ميل كلا شينكوف که در نورستان خريده شد ودو ميل راكت با مقدار کمی مرمی

 يك تعداد از مجاهدین به سر كرده گي پهلوان احمد جان به استقبال مجاهدين به نورستان رفتند وازآنجا به قصد آغاز جهاد به پنجشیر بر گشتند.

 

نخستين درگيري :

مجا هدين در دو دسته داخل پنجشير شدند، دسته ی اولي در «سفيد چهر» مستقر شدند ودسته ی دومي درمنطقه ی «دهن ريوت» جا بجا گرديدند وپلان بود تا سه ماه بعد با برگزاری جلسات و صحبت های خصوصی مردم را تنویر نموده و دست به عمليات نظامي نزنند. فرمانده مجاهدين به منظور انسجام مردم، ذریعه ی نامه به افراد سرشناس موضوع را با ایشان در میان گذاشت، اين امر باعث جلب سريع مردم گرديد و ایشان  دسته دسته به صف مجاهدين مي پيوستیدند تا اينكه آوازه درسراسر دره پخش شد .

مجا هدين به اين نظر بودند كه با يك حمله ی منظم كليه افراد دولتي را درعلاقه داري حصه ی اول دستگير نمايند، اما علاقه دار منطقه عجولانه دست به حمله زد و اولين برخورد ميان مجاهدين و نيروهاي دولتي در «دهن ريوت» به وقوع پيوست كه در اثر آن چهار مجاهد زخمي و ضابط محمد كريم به شهادت رسيد .

و از افراد رژيم فيض الدين شور علاقه دار و طوفان و هفت عسكر كشته شد . و تعدادی هم به مجا هدين تسليم شدند . درهمين تاريخ ،تعدادی از عسا كر رژيم كه معادن زمرد را حافظت میکردند، با اسلحه ی  شان به مجاهدين پيوستند .

روز بعد رژيم با  قواي بيشتري كه شامل يك عراده تانگ و دولاري حامل عسكر ميشد به منطقه حمله ور گرديد كه بعد از يك زد و خورد در « خارو» تانگ مذكور هدف راكت قرار گرفت و با سرنشينانش ازبين رفت . 16 سرباز  در اين جريان به هلاكت رسيدند و مجاهدين دو موتر وهفت ميل تفنگ به غنيمت گرفتند .

در 21 جوزا مجا هدين با لاي « علاقه داری زنه» يورش بردند و طی  نبردی قواي رژيم تره كي را كه شامل 35 سرباز میشد، اسیر و 200 ميل اسلحه مختلف النوع ومقداری مرمي ميشد متصرف شدند ودرجريا ن زد و خورد يك عراده تانگ دشمن منهدم گرديد .

چندی بعد علاقه داري «دره» با پیکار دلیرانه ی همان مجاهدين فتح گردید و رهبری مجاهدین را درین حمله عبد الحفیظ فخری به عهده داشت که علاقه دار وتعدادی از افراد ش اسير و مقداری اسلحه  نيز به غنيمت گرفته شد و دراين نبرد عبدالوهاب یکتن ازمجاهدین سفید چهر شهيد گرديد .

 

پیشروی رژیم ترکی، آغاز یک صفحه ی جدید در جهاد پنجشیر:

بعد از اینکه احمد شاه مسعود رهبر مجاهدین در دهانه ی گلبهار اندکی زخم برداشت و قوای رژیم تا آخر نقطه ی پنجشیر پیشروی کرد، احمد شاه مسعود به پریان برگشت و یکبار دیگر از مردم پریان و دشت ریوت و دیگران خواست تا علیه کفر و کمونیزم به پا خیزند و قیام نمایند.

مردم مجاهد پرور پریان و دشت ریوت اینبار  نگذاشتند که آرمانهای رهبرشان - احمد شاه مسعود- نادیده گرفته شده به خاک یکسان شود. یکبار دیگر به پا خاستند و با نیروی ایمان به خداY با نعره های طاغوت شکن الله اکبر ، تعداد 40 نفر یا بیشتر از جوانان رشید و شجیع، موسوم به گروپ «فدایی»، تاریخ جهاد مردم با غرور پنجشیر را رقم زدند. اینبار آن قیام پراگنده به یک نظم خاص همگانی تبدیل شد.

قوماندان امیر حمزه که یکتن از جوانان شامل آن گروپ بود، اظهار میدارد: اشخاصی که شامل این گروپ فدایی بودند بنام های:

1-                       عبد الغفور از دشت ریوت

2-                       محمد عرب              //

3-                       محمد ابراهیم              //

4-                       محمد امان             //

5-                       محمد خان                  //

6-                       محمدلقاء         //

7-                       سید جعفر         //

8-                       محمد خالد             //

9-                       حاجی احمد انور        //

10-                  عبدالواسع        //

11-                  محمد نعیم        //

12-                   غلام دستگیر      //

13-                  حضرت جان     //

14-                  غلام محمد              //

15-                  غلام رحمن        //

16-                  گدا محمد خالد     از دشت ریوت

17-                  حاجی محمدزکی      //

18-                  سلطان داد               //

19-                  حضرت جان            //

20-                  محمد فدای         //

21-                  هحمد ظاهر                //

22-                  عبدالرزاق                //

23-                  معراج الدین              //

24-                  معراج الدین حاجی گلبدین

25-                  رحم خدا                   //

26-                  امیر حمزه                  //

27-                  میرعباس                   //

28-                  عبدالصمد                   //

29-                  عبدالعزیز مجروح       //

30-                  عبدالمجید             //

31-                  عبدالخلیل            //

32-                  حاجی عبدالمتین       

33-                  ترجمان عبدالحق              //

34-                  عبدالودود              //

35-                  حاجی صالح محمد        //

36-                  عبدالحنان        از سفید چهر

37-                  صوفی محمد سعید   از شتل

38-                  عبدالحفیظ فخری   از دره

39-                  جکتورن عنایت الله   از قره باغ

40-                  مامور عبدالله       از پغمان

41-                  محمد آصف     از جبل السراج

42-                  محمد فقیر        از شکردره

43-                  محمد رضا          ایرانی

44-                  مرتضی              //

و دیگران.

قوماندان رحم خدا نیز از جمله مجاهدین شامل این گروپ بوده میگوید:

بعداز گروپ بندی مجاهدین فدایی، مدت یک ماه را در چاه آهو آموزش دیدیم و بعداً به سفید چهر برگشتیم. درآنجا جوانان این منطقه نیز تعهد نموده با ما پیوستند. از جمله: ابوبکر قوماندان آنها، محمد پناه، پهلوان آقاشرین، آقاشرین، غلام محمد، حاجی شیر داد، فضل الدین، محمد رحیم، قطب الدین ضربه، آغاجان، محمد ظاهر، محمد نجیم و مرتضی و عبدالعزیز از متاء و دیگران.

اینجا پهلوان احمدجان بر سر راه ما بز و گوسفند ذبح نمود و به ما دعا داد.

قوماندان امیر حمزه افزود: اواخر برج قوس  بود که مدت سه شبانه روز را در قسمت کوه رخ بالای خنج سپری نمودیم. هوا خیلی سرد و همان شب نخست را که در انجا سپری نمودیم. خیلی برف باریده بود. یک شب را در کوه پشغور سپری نمودیم تا اینکه به صوب شابه حرکت کردیم. به مجرد رسیدن به آنجا  مهمان نوازی خاصی از طرف مولوی عبدالفتاح، حاجی توره میر و قوماندان مرزا به عمل آمد. بعد از صرف چای قوماندان گدامحمد با تعدادی از مجاهدین درین قرارگاه باز ماندند و متباقی  به صوب کوه نرمه بالای آستانه در حرکت شدیم. خزانه دار مظفر الدین با خورد و کلان مردمش در کوه نرمه به ما زیاد خدمت و مهمان نوازی کردند و در همان منزل حاجی مظفرالدین قرارگاه گرفتیم.

قوماندان رحم خدا افزود:

تعداد ما درینجا به هشتاد نفر میرسید به شمول آمر صاحب و آمرین صفحات شمال و شمالی.

 

اولین زور آزمایی گروپ «فدایی» در برابر رژیم

بعد از اینکه مجاهدین در کوه نرمه قرارگاه گرفتند، آمر صاحب جهت اخذ امتحان خواست تعدادی ازین مجاهدین فدایی، عملیاتی را علیه دشمن انجام دهند تا اطمینان حاصل نماید  که آیا این گروپش میتواند در مقابل دشمن برزمد یا خیر ؟

قوماندان رحم خدا از جمله ی  همان مجاهدینی است که در برابر آزمون بزرگ فرمانده شان- احمد شاه مسعود- قرار گرفته است؛ میگوید:

به تعداد 10 نفر از مجاهدینی که من نیز درین جمع قرار داشتم، خواستیم کمینی را علیه موتر حامل خرچ گارنیزیون رژیم ترکی مستقر در  زنه، انجام دهیم. پلان کمین گرفته شد و با عجله خود را در پشته ی سرک عمومی در قسمت پایانتر از زیارت دو آب جابجا نمودیم، تا اینکه موتر حامل خرچ از قسمت پایان پدیدار شد که به سمت بالا میرفت. موتر به ما نزدیک شد و نا گهان به آتش سلاح ما مقابل شد. دو نفر راننده و سرباز آنرا اسیر و موتر را از سرک منحرف ساختیم و یک میل سلاح نیز به غنیمت گرفتیم و از آزمون آمرمان - فرمانده مسعود- موفق بدر آمدیم. حینیکه به قرارگاه بر گشتیم و جریان را به آمر صاحب قصه کردیم، آمر صاحب نواقص عملیات را از هر کدام ما میپرسید و در آخر خنده در لبانش موج زد و هر یک مارا به آغوش کشید. آمر صاحب این بار مطمئن شد؛ اینها کسانی اند که میتوانند در برابر بزرگترین ابر قدرت جهان برزمند و پیروزی اسلام را علیه کفر به ارمغان آورند. آمر صاحب در انجام صحبت ها، یک میل سلاح غنیمت گرفته شده را به قوماندان مرتضی تسلیم نمود. 

بعدا ًتعدادی از مجاهدین درین قرارگاه باقی ماندند و یک تعداد مان به منظور ایجاد قرارگاه دیگری در پارنده ، به آن صوب حرکت کردیم تا اینکه به آنجا رسیدیم و در منزل تورن عبدالله جان مسکن گزین شدیم و مرکز عمومی را اینجا قرار دادیم. درین قرارگاه باشی سعدالدین ، حاجی عظم الدین و تورن عبدالله جان به ما خدمت زیادی کردند. درینجا جوانان رشیدی از جمله قوماندان عبدالواحد، نجم الدین و دیگران و از جوانان رخه قوماندان عبدالواسع ، قوماندان داراب ، قوماندان گل حیدر و از مجاهدین حصارک قوماندان عبدالرب ، قوماندان ذکرالله و دیگران تعهد نموده با ما پیوستند. مدت 10 روز را درینجا به طور مخفی سپری نمودیم تا اینکه در نزد مردم اهالی و رژیم منفور ترکی افشا شدیم، آمر صاحب تعدادی از مجاهدین را به کوه منجهور روان کرد تا درآنجا اخذ موقعیت نموده و قرارگاه دیگری ایجاد گردد. مجاهدینی که به صوب منجهور حرکت کردند عبارت بودند از: عبدالغفور قوماندان قرار گاه، قوماندان محمد ابراهیم، محمد وصال و دیگران. قرارگاه در منزل حاجی شاب الدین گرفته شد و حاجی شاب الدین با پیشانی باز همه را پذیرفت. از مجاهدین منجهور باشی امیر ، حاجی شاب الدین ، دولت میر ، قوماندان گلبدین ، قوماندان محمد سعید و دیگران و از برادران ماله قوماندان جانداد با ما پیوستند.

«مجاهدینی که از علاقه داری دره در ابتدا بنام «فدایی» آماده ی جهاد شدند عبارت بودند از: محمدعظم خان، نجیم خان، قوماندان امیرمحمد، حاجی محمد ناصر، ملامحمدخان، صوفی نعمت الله، محمد عالم ، قوماندان عبدالرووف و... ازکرامان؛ قوماندان تازه محمد از باباعلی، صوفی معراج الدین از دره ی جیرعلی، بابه نورالدین از دوست علی، بابه کرک مار از جیر علی، قوماندان تازه محمد از آستانه ی کلان ، شرف الدین ، عبدالرووف و ملا عبدالودود ازگلاب خیل، قوماندان ملک مرزا و ملک محمد هاشم خان از عبدالله خیل، قوماندان شکرالله و قوماندان منیر احمد آغا از تنبنه، گل باز خان، قوماندان فیض، حاجی شمس الحق و... از دره ی سخ، قوماندان شاه سلیمان از ملیمه، حاجی محمد شفیع و دیگران از پسگران، ملا سید حسین، قوماندان میر فقیر و نازکمیر و... از دره ی پوجاوه.»  

و قرار گاهای فرعی دیگری مانند قرارگاه چمال ورده ، قرارگاه حصارک ، قرار گاه دره، قرارگاه آبدره ، قرارگاه فراج ، قرار گاه تاواخ ، قرارگاه شتل و... نیز ایجاد شد. اینجا بود که آهسته آهسته آوازه در منطقه پخش شد که مجاهدین در چند نقطه ی مهم دره ی پنجشیر قرارگاه گرفته اند.

قوماندان رحم خدا افزود : ما در قرارگاه پارنده بودیم که خبر آمد قوای روس بتاریخ 6 جدی وارد افغانستان شد. درینجا دو عملیات گسترده یی را مجاهدین پارنده بالای موتر های حامل خرچ رژیم مستقر در زنه ، درقسمت سریچه انجام دادند و وسایط دشمن را حریق ساختند. این زمان بود که به گارنیزیون مستقر در زنه خرچ نرسید و همه فرار نموده به مرکز ولسوالی یعنی رخه آمدند و علاقه داری دره با شهامت مردم منطقه شکست خورد و به پل دوآب رسیده بودند که قوماندان گدا با نیروهایش کمین گرفته همه را خلع سلاح و اسیر نمودند.

قوماندان رحم خدا افزود: «ساعت دوازده ی شب بود که به قرارگاه پارنده رسیدیم و آمر صاحب  پیروزی ما را از قسمت بازارک تا پریان تبریک گفت.

قوای رژیم در رخه پلان یک عملیات گسترده را علیه مجاهدین اتخاذ نمودند و افراد تازه دم به قوای خود افزودند، تا اینکه جنگ میان دو طرف در بازارک در گرفت و اولین انداخت از طرف مجاهدین از سوی قطب الدین ضربه انجام یافت که با یک ضربه ی ماشیندار خفیف به تعداد بالاتر از 30 عسکر رژیم هلاک شد که قطب الدین تا امروز بنام قوماندان قطب الدین ضربه مشهور است».

جنگ مدت 4 ساعت دوام کرد و حملات هوایی دشمن شدت یافت تا اینکه مجاهدین به سوی قول پارنده عقب نشینی کردند. قوای رژیم از بازارک پیش رفته نتوانست و مناطق از بازارک الی پریان کاملاً از چنگ رژ یم آزاد شد. بعضی اوقات جنگ های چریکی و کمین های تاکتیکی  مجاهدین بالای قوای مستقر در رخه انجام می یافت تا اینکه ارتش سرخ به تاریخ 19 حمل 1359داخل دره ی پنجشیر شد.

  

تهاجم قوای ارتش سرخ به پنجشیر سال 1359 ش

تهاجم قوای شوروی به مثابه ی ارتش شکست ناپذیر که در ابتداء به پیروزی ملت افغانستان بی باور بود، نبرد افغانستان را به یک مقاومت آزادیبخش مبدل نموده و قضیه ی افغانستان را در محراق توجه جهانیان قرار داد.

بر خلاف، مردم افغانستان را از پیروزی سریع نا امید گردانید و مبارزه ی شان ازشکل «قیام نامنظم همگانی» به «جنگ چریکی سرتاسری» که ایجاب مبارزه درازمدت رامی نمود تبدیل کرد.

جبهه ی پنجشیر مانند سائر جبهات افغانستان نتیجه ی اولین حمله ی قوای روس را بدانجا تعیین کننده ی مرگ یا آزادگی خود میدانست.

                                            

سازمان «ستم ملی» در پنجشیر

ستم ملی یا جنبش چپ گرا، که نظر به شرایط زمان و حکومت های استبدادی وقت به میان آمده بود و در آوانِ ظهور، از طرف هواخواهانش بدرقه میگردید؛ در پنجشیر هم جوانانی به این جنبش پیش گام بودند، و قبل از به میان آمدن نهضت مجاهدین فعالیت گسترده یی داشتند.

بعد از ظهور مجاهدین و فعالیت های شهید احمدشاه مسعود تنش هایی بین این دو گروه به میان آمد، چون ساحه ی فعالیت سیاسی این دو گروه در پنجشیر تنگ بود، و از سویی دیگر،  این جنبش ها هنوز به پخته گی نه رسیده بودند، این امر باعث شد که تعداد زیادی از جوانان روشن ضمیر و به دردخور جامعه از سوی جبهه ی  مجاهدین در پنجشیر نابود گردیدند، و این عمل باعث تخریش افکار و انزجار تعداد زیادی از اهالی پنجشیر گردید، به ویژه در منطقه ی حصه ی دوم پنجشیر (دره). با وجودیکه بعد ها این عملکرد را  اشتباه تلقی نموده اعتراف نمودند، مگر سودی در پی نداشت. زیرا بعد ها فهمیده شد که این گروه (ستم ملی) نه زندیق بودند و نه کافر؛ بلکه یک جنبش آزادیخواه محسوب میگردیدند، که خواهان عدم ستم طبقاتی بودند، طوریکه دیگران امروز خواهان چنین حقی استند.

 

اولین تهاجم روس به پنجشیر:

در بهارسال 1359ش هیأتی ازجانب رژیم کابل نزداحمدشاه مسعود اعزام گردید که از ایشان خواسته شده بود تا دست ازمقاومت بردارد.

هیأت های مذکور عبارت بودند از: محمدعیسی خان کاکای احمد شاه مسعود، وکیل عبدالروف خان یکی از متنفذین منطقه شوهرعمه ی  مسعود، دگروال عبدالرزاق خان ازقریه ی دشتک، حبیب الرحمن رئیس سره میاشت ازقریه ی آستانه، میرزاغلام محمد ازقریه ی ملسپه، مامورخیرمحمد ازقریه ی پایه چنار رخه؛

هیأت مذکور هنوز در پنجشیربودند که قوای شوروی اولین حمله ی خود را به تاریخ 19 حمل بالای پنجشیرآغاز نمود و هیأت سرافگنده بازگشتند.

 

 

آب تل، اولین در گیری :

قوای شوروی که در مقابل نیروهای مجاهدین به هیچ تناسبی مقایسه شده نمی توانست، ابتدا بدون مانع جدی به پیشروی جانب پریان و«دره ی هزاره» پرداختند.

قوماندان امیر حمزه میگوید:

ما در منطقه ی دشت ریوت بودیم که قوای روس مستقیم به سمت پریان رفتند. مایان از جمله قوماندان امان، قوماندان صمد، قوماندان ابوبکر و... کوشش نمودیم از راه کوه خود را به دهن خاواک برسانیم و هنگام بازگشت قوا را کمین بزنیم اما موفق نشدیم. قبل از اینکه به دهن خاواک  برسیم قوا ازین محل به سمت پایان رد شد که تعداد شان بالاتر از 1000 نفر بود. این بار سعی نمودیم تا در آب تل قوای روس را کمین بزنیم. خود را به سرعت در منطقه رسانیدیم و در قله ی مرتفع تر جابجا نمودیم. متوجه شدیم که چند نفر از مجاهدین در حال بیخبری به فاصله ی 200 متری دور تر از قوای روس در آب تل نشسته اند، صدا زدم به ایشان «خودرا بکشید که اسیر میشوید». اینان قوماندان عبدالغفور باچندتن از مجاهدین دیگر بودند. قوا به ما نزدیک شد و آنها نیز خود را جابجا نمودندند. تا اینکه اولین انداخت ازطرف قوماندان محمد حنیف  صورت گرفت و فرماندهی جنگ را قوماندان عبدالغفور به عهده داشت، جنگ بین دو طرف در گرفت و مدت یکساعت دوام کرد که طی آن تعداد زیادی از عساکرشوروی هلاک شد و اجساد  شان فردای آنروز ذریعه ی هلیکوپتر به کابل انتقال یافت. و از مجاهدین دوتن به نامهای عبدالسعید ولد نور عالم و فیض محمد ولد محمدفضل جام شهادت نوشیدند. 9 میل کله کوف ،یک میل پیکا ، یک میل راکت انداز و یک پایه مخابره ی  R118  غنیمت به دست مجاهدین افتادند، که دو میل کله کوف را شخص خود قوماندان عبدالغفور به غنیمت گرفت.

همچنان به تاریخ 22 حمل در مناطق سخ، دهن گزنو و میرباش مربوط علاقه داری حصه ی دوم زد و خورد شدیدی میان مجاهدین و سربازان شوروی به وقوع پیوست و مجاهد پاسدار و راد مرد اسلام شکرالله فرزند سید میرزا جام شهادت نوشید و همچنان قتل عام هایی در قریه ی پاوی و پسگران از طرف روس ها صورت گرفت که فضل احمد در قریه ی پاوی و سکندر خان در قریه ی پسگران یکجا با فامیل شان  بالاتر از بیست تن جام شهادت نوشیدند.

در طول این حمله صد تن ازعساکرشوروی ورژیم کابل به قتل رسیدند. در ضمن هشت عراده تانگ و شش عراده موتر تخریب گردید، از جانب مجاهدین چهارتن به شهادت رسیدند.

 

دومین تهاجم روس به پنجشیر:

حمله ی دوم به تاریخ شش سنبله 1359 وقتی رخ داد که قوای رژیم کابل در«رخه» محاصره  شده بودند.

چون درین حمله روحیه ی مجاهدین واعتماد مردم نسبت به مجاهدین بالا بود وبرعکس قوای رژیم کابل مستقر در پایگاه رخه ، ضعیف.

 قوای رزمی مشترک روس ورژیم کابل در این حمله بالاتر از 800 عراده تانگ و ده ها فروند طیاره ی جیت و هلیکوپتر بود که این جنگ بیست و یک روز ادامه یافت.

درین درگیری 500 سرباز شوروی و داخلی هلاک شد ودرمقابل ازمجاهدین 25 تن به شمول قوماندان دادالله وقوماندان ملک میرزااز عبدالله خیل شهید شدند.

 چهل عراده تانگ و سی عراده لاری نظامی از بین رفت.  

قوای شوروی درین حمله بعد از اینکه هدف گلوله ی مجاهدین قرار می گرفتند و به شکست مواجه میشدند، به  مناطق مسکونی رو آورده ساکنین آنرا قتل عام مینمودند  و منازل مسکونی را حریق میساختند.حتی به حیوانات  نیز رحمی نمیکردند.

به گونه ی مثال:این روس های ددصفت درفراج چهل تن ازاهالی راقتل عام کردند که ازآن جمله سی تن شان در یک پناه گاه کوهی جام شهادت نوشیدند که در کل تعداد شهدای این حمله در سراسر پنجشیر به  یک صد و پنجاه تن میرسید .

در گیر عمده ی که درطول این حمله صورت گرفت قهرمانی  های فرمانده عبدالواسع در رخه و فرمنده عبدالعظیم در منجهور میباشد. از جمله جنگ رویارویی درین حمله درکوه پیاوشت است که بعدازختم مرمی طرفین، مجاهدین؛ مهاجمان را ذریعه ی پرتاب سنگ وادار به  فرار نمودند  و زد و خورد مهم دیگر دردره ی شتل رخ داد که در یک درگیری 150 عسکر روسی به هلاکت رسید.

شوروی ها فکرمیکردند که مجاهدین از بازارک به بالا حضور دارند، لذا ساحات جنگ نیز در آن نواحی خواهد بود. اما وقتی در «رخه» مورد حملات شدید مجاهدین قرار گرفتند، طرح شان به هم ریخت وآن اندیشه یی که با خود داشتند ازهم پاشید. بدین صورت جنگ در رخه  و بازارک متمرکز شد و آخرین دسته قوای شوروی تا منطقه ی «شابه» رفته و در آنجا نیز مقاومت صورت گرفت ، عبدالمطلب اولین آغازگر جهاد در پل شابه بعد از هلاک نمودن چند عسکر روسی خود جام شهادت نوشید و روسها ازهمانجا عقب نشینی کردند.

مجاهدین برای تصرف پایگاه رخه یک جنگ فرسایشی راعلیه آن قوا آغاز کردند که دراثر انداخت سلاح های ثقیل مجاهدین که طی مدت تقریباً هفت روز اجراء شد تعداد 468 تن ازافراد داخلی روس درین پایگاه به هلاکت رسید.

این عمل مجاهدین باعث شد تا روس ها  پایگاه رخه را تقویه نمایند که بنابرآن یک قطار نظامی روس ها مرکب از 50 عراده تانگ و لاري جهت تقویه ی قوای مستقر در رخه عازم آنجا شد که طی یک درگیری از آن جمله چهارعراده موتر حریق و 12 تن از افراد داخلی اسیر مجاهدین گردید.

قوای روس  مجبور به عقب نشینی شد که درین عقب نشینی مجاهدین تاواخ ،آبدره، فراج وشتل حملاتی را بالایشان انجام دادند که در نتیجه  12 لاری نظامی و 3 عراده تانگ ازبین برده شد وحدود دو صد تن ازعساکرشوروی جان خود را از دست دادند.

مجاهدین بالای مرکز ولسوالی هجوم بردند که طی آن  دوعراده تانگ و 13 عراده موتراز بین رفت و50 تن از سربازان روسی هلاک شد.  تلفات از سوی مجاهدین درین درگیری یک شهید و چند زخمی بود.

 

 

سومین تهاجم روس به پنجشیر:

روس ها که در دوحمله ی قبلی شان   در دره ی پنجشیر به شکست مواجه شدند،و جبهه ی پنجشیر منحیث یک جبهه ی سرسخت و نیرومند به آنها معرفی شد. بناً به تاریخ بیست قوس 1359،روس ها بار دیگر به تهاجم پرداختند .

نیرو های شوروی به تعداد بالاتراز 1260 عراده ی جنگی، انواع راکت و طیارات بم افگن و بیش از10000 سرباز پیاده ی نظامی وارد دره ی پنجشیر شدند، و مدت هفده روز در موسم  سرما جنگ جریان پیدا کرد که بازهم به نفع ارتش سرخ نیانجامید.

در طول این نبرد 450 تن قوای مشترک شوروی و داخلی به هلاکت رسید.

32 سرباز و چهارافسر داخلی اسیر مجاهدین شد.دو فروند هلیکوپتر ،27 عراده تانک، 35 عراده موترازبین رفت.

65 میل سلاح مختلف النوع به شمول دومیل زیکویک، یک میل ماشیندار چهارمیله، یک میل نارنجک انداز و مقداری مهمات مجاهدین درین حمله به غنیمت گرفتند

ازسوی مجاهدین 15 تن وازافراد ملکی حدود صدتن جام شهادت نوشیدند.

روسها درین حمله دوصد باب منزل مسکونی و 600 باب دوکان را به آتش کشیدند

سرانجام به تاریخ شش جدی پنجشیر کاملاً از چنگال قوای شوروی آزاد شد.

 

چهارمین تهاجم روس به پنجشیر :

 وقتی پلان شوروی ها در دره ی پنجشیر بی ثمرماند، برای بار چهارم به تاریخ 23 اسد 1360 قوای جنگی خویش را به دره ی  پنجشیرسوق دادند. روسها درین حمله از یک تاکتیک خاص استفاده نمودند، چون نیروهای پیاده درپیشاپیش وسایط زرهی قرارداشت وقبل ازورود عراده جات به تصرف نقاط مرتفع می پرداختند. با این تاکتیک  از یک سومیکوشیدند که از انداخت سلاح های ثقیله مجاهدین که درنقاط مرتفع جابجا بود ،جلوگیری به عمل آرند، از جانب دیگر ماین ضد وسایط فرش شده را با دقت خنثی نمایند. اما باپیشروی خسته کن  و بطی عساکر پیاده ی نظامی روس در ظرف یک هفته تا 30 کیلومتری دره به پیش رفت.

سرانجام روس ها به زودی  به اشتباه خود پی بردند وبا کشته شدن صد عساکرشان عقب نشینی کردند . ازمجاهدین درین حمله دو تن واز افراد ملکی کمتر از ده تن به شهادت رسیدند .

 

پنجمین تهاجم روس به پنجشیر:

 حملات و پیروزی های پیهم مجاهدین پنجشیر در خارج از آن دره بالای قوای روس و قوای داخلی در سال 1360 ،پنجشیر منحیث یک جبهه ی پیشتاز در میان سایر جبهات همجوارخویش بود که برای روس ها خیلی خطرناک تلقی میشد.

بناً دربهار سال 1361 روس ها جهت سرکوب نمودن این جبهه تصمیم جدی اتخاذ کردند وبه تاریخ 25 ثور بعد از دو روز بمباردمان شدید با استفاده از 200 فروند هلیکوپتر و60 فروند جیت به پنجمین  حمله ی شان به دره ی پنجشیر پرداختند .

تعداد عساکر روس و داخلی درین حمله تخمیناً به 15000 تن می رسید که 1500عراده وسایط نظامی درین حمله نیز با خود داشتند.

مجاهدین از تهاجم پنجم روس ها در دره آگاهی داشتند، اما از چگونگی تهاجم چیزی نمی دانستند و متیقن بودند که این تهاجم مانند تهاجم های قبلی خواهد بود .

شکست روس ها درحمله ی چهارم شان به پنجشیر، ایشان را به این باورساخته بود که دیگر نمیتوان با استعمال افراد عادی کاری در پنجشیرکرد.

بناءً برخلاف حملات قبلی شان درین حمله از تاکتیک خاص استفاده کردند.درین حمله روس ها در قدم اول بالای مجاهدین از قوای «دیسانت» استفاده کردند؛  روس ها این بار به طورناگهانی به تاریخ پنج  ثور1361 با استفاده از600 فروند هلیکوپتر در داخل پنجشیر در روز اول درنقاط ، دشتک، رخه وآستانه و در روز دوم در علاقه داری حصه اول «برجمن» ومناطق دره نیرو پیاده کردند که بدین ترتیب مجاهدین در دفاع نیز غافلگیر شدند و  برنامه های شان نقش برآب شد.

با وجودآن، جنگ شدیدی میان مجاهدین وسربازان روسی در رخه صورت پذیرفت. که درین عملیات پنج فروند هلیکوپتر سقوط وآتش گرفت.

قوماندان شاه سلیمان از قریه ی  ملیمه درین مورد میگوید: «حملات هوایی روس لحظه به لحظه افزوده میشد نظر به دستور آمر صاحب  سلاح دافع هوا یی که در اختیار ما بود بالای «تپه ی گورگوتی رخه» موضع گرفتیم، ساعت پنج ونیم صبح بود که صدای طیارات هلیکوپتربه گوش آمد، فوراً فضای پنجشیر را تحت مشاهده ی دقیق گرفتیم ، دیده شد که طیارات هلیکوپتر فضای دره را پوشانیده و به سمت بالا درحرکت اند، 5 فروند هلیکوپتر قصد پیاده کردن سربازهای جنگی را درشروع دره حصارک داشت که ناگهان به آتش سلاح ما مقابل شد و درظرف پانزده الی بیست دقیقه نظر به مشاهده ی دقیق آمر صاحب وچشم دید بنده، پنج بال هلیکوپتر سقوط وآتش گرفت. و در همان روزعملیات مجاهدین به قومانده ی گل حیدرخان شروع شد که درنتیجه صد سرباز روسی به هلاکت رسید، چهل میل کلاشينکوف وکلاکوف، سه میل هاوان، سه میل نارنجک انداز و دومیل راکت به غنیمت گرفته شد.

درهمین حمله یک فهرست 900 نفری ازافراد نفوذی مربوط جبهه پنجشیر که درکابل فعالیت داشتند ازیک مخفیگاه به دست سربازان روسی افتاد که براساس آن تعدادی ازافراد ارتباطی جبهه ی پنجشیر اسیر روس ها شدند ، وجبهه ضربه ی سنگینی رامتحمل گردید.

در ماه اول جنگ 200 سرباز روسی و داخلی به هلاکت رسیدند و14 فروند هلیکوپتر و سه جیت به وسیله ی مجاهدین سرنگون  شد و60 عراده تانک ولاری نظامی تخریب گردید.

ازجانب مجاهدین 40 تن به شهادت رسید و دلیر مرد مجاهد فرمانده «تازه محمد» از دره ی هزاره  دریک قله ی مرتفع «کوه عاقل» نیز درین حمله جام شهادت نوشید وسه صدتن از افراد ملکی به شمول زنان، اطفال، وموسفیدان به شهادت رسیدند .همچنان دو دستگاه مخابره، یک میل هاوان ومقداری مرمی مختلف النوع در«پارنده» به دست روسها افتاد. برعلاوه ی آن، یک میل زیکویک مجاهدین به وسیله ی راکت مهاجمین تخریب وشش قبضه کلاشينکوف بعد از شهادت مجاهدین به دست عساکر روسی افتاد.

 

 

 

 

 

ششمین تهاجم روس به پنجشیر :

وزارت دفاع و ریاست خاد رژیم کابل قبل ازحمله  ی ششم دو پیام  به احمدشاه مسعود فرمانده جبهه پنجشیر فرستاده بودند که درآن از وی خواسته شده بود، تا با نیروهایش به رژیم کابل بپیوندند، در غیر آن به عملیات خارق العاده یی دست خواهند زد.

به قول احمد شاه مسعود به پیام  اولی پاسخ داده شد، اما پیام دومی وقتی به دستش رسید که تهاجم ششم قوای شوروی نیزبه عقب رانده شده بود .

روس ها درین حمله ی شان تامنطقه ی خنج  پیشروی نمودند و درین مسیر پایگاه ها وپوسته های نظامی  ایجاد کردند.

پیروزی و فتح گارنیزیون «برجمن» در تابستان آن سال یکی از فتوحات درخشان مجاهدین پنجشیر بشمار می آید که به فرماندهی گدامحمد «خالد» وفرمانده گلزارخان صورت پذیرفت. درین فتح هفت عراده تانگ، دوعراده موتر، سه پایه توپ، سه میلD-C  ، دومیل هاوان 122 ملی متری، چهارمیل هاوان 82 ملی متری، پنج صد میل AK-47 و مقادیر زیادی سامان ولوازم جنگی مجاهدین بدست آوردند.

فتوحات دیگری از مجاهدین ، فتح کندک دولتی مستقر درسریچه بود که به فرماندهی فرمانده عبدالعظیم صورت گرفت، که درین عملیات هفت عراده تانگ غنیمت و هشتاد تن از عساکر شوروی دستگیر شدند.

حملات کوماندوهی مجاهدین به فرماندهی "پناه خان"در رخه وبه فرماندهی عبدالحکیم از«پیاوشت» دراعنابه یکی دیگری از پیروزی های مجاهدین بود .

مهمترین دستاورد ارتش سرخ درین مدت ،اجرای یک عملیات غافلگیرانه در«شابه» بود که به اثرآن 22 مجاهد به شمول فرمانده شاه نظرخان فرمانده قطعه ی  سوم متحرك شهید شدند.

به قول مدیر اعتبار درین حمله به روز جمعه 30 ثور1361 به تعداد 36 تن از اعضای خانواده ی وی به شمول پدر ومادر موصوف در دره ی شابه جام شهادت نوشیدند که اولین شهادت دسته جمعی در پنجشیربود.

12 مجاهد از قرارگاه حصارک به شهادت رسیدند.

یکی از مهارت های روس ها درین تهاجم، فرش نمودن انواع ماین ها در اطراف پوسته ها و گارنیزیون های شان بود که به دلیل نابلدی؛ ده ها مجاهد شهید یا مجروح گردیدند.

با فرا رسیدن سرما و قطع کوتل ها به علت برفباری، مشکلات مجاهدین پنجشیر بیشتر گردید. عدم رسیدگی لازم به جبهه در امور اقتصادی و تسلیحاتی از جانب مرکز جمعیت در پشاور، فشار سنگینی را بالای مسؤولین وارد آورد.

صدها عساکر روسی درین حمله از اثر شدت سرما  هلاک شدند.

به طور جمعی در طول نه ماه جنگ سال1361 در پنجشیر شش هزار عسکرشوروی و داخلی کشته و یا مجروح و پانزده صدتن ازعساکر داخلی اسیر مجاهدین گردیدند. 45 فروند طیاره ی جیت وهلیکوپتر در پنجشیر سرنگون گردیدند و بیش ازهفت صد عراده تانگ و موتر به وسیله ی مجاهدین منهدم گردید. درمقابل ازجانب مجاهدین 1400 تن به شهادت رسیدند.

در نتیجه ی این جنگ ،روس ها با تلفات وخسارات وارده، راه آتش بس را در پیش گرفتند که از جانب مجاهدین نیز پذیرفته شد.

 

هفتمین تهاجم روس به پنجشیر:

بنابر اظهارات مسعود:«سه ماه قبل ازتهاجم روس ها را پور موثقی به دسترس ما قرارگرفت که از خطر قریب الوقوع یک حمله بسیار بزرگ و مشبوع کننده در پنجشیر که خشک و تر را یک سره در کام  خود  فرو خواهد برد، هشدارمیداد. در آن هنگام ما با دو مشکل عمده مواجه بودیم:

یکی جستجوی راهی برای نجات مردم عامه و دو دیگر دفع خطر بالای مجاهدین از این شر فراگیر. 

به منظور دریافت راه حلی برای این بحران، تشکیل جلسه داده تا بلاخره به این نتیجه رسیدیم که تمامی اهالی غیرنظامی پنجشیر باید خانه و کاشانه ی خود را ترک  گفته و یکسره هجرت کنند . من به تمام مردم پنجشیرسفارش کردم تا هر چه زودتر راه هجرت را در پیش گیرند. آنها هم بلافاصله با تحمل جهانی از مشکلات و دشواری های طاقت فرسا و سرمای سرد و دره های پوشیده از برف از راه کوتل خاواک به هجرت آغاز کردند تا آنکه حتی یکنفر هم در سراسر وادی باقی نماند.

(چهار کوتل معروف که عبارتند از: کوتل دندانه ، کوتل جیرعلی ، کوتل پرنگال وکوتل آستانه ی کلان، ولسوالی دره را به ولسوالی نجراب ولایت کاپیسا و ولسوالی  فراجغان ولایت لغمان وصل میکند که اکثر اهالی دره در ده سال متواتر جنگ در پنجشیر، همیشه از این  کوتل ها عبور و مرور مینمودند. در این هجرت اهالی دره  نیز تعدادی از طریق این کوتل ها به مرکز و بعضی هم به ولسوالی های همجوار مهاجر شدند.

باید متذکرشده که همین چهارکوتل منابع خوب ورودی مواد ارتزاقی در پنج سال مقاومت بود که طالبان تمام راه های اکمالاتی را به روی جبهه ی پنجشیر مسدود  کرده  بودند و مردم پنجشیرمواد ارتزاقی مورد نیازخود را اکثراً ازهمین کوتل ها تأمین مینمودند. نویسنده)

قهرمان ملی اظهار داشت: به ما اطلاع موثق رسید که درست بیست و چهار روز بعد، تهاجم آغازخواهد شد .این راپور از مراحل پلانیزه شده دراین جنگ نیزبه شرح ذیل گزارش میداد:

1.                       پاشیدن ماین های پلاستیکی برفراز کوه ها .

2.                       بمباردمان قوی همه روزه 600 پرواز توسط طیارات جنگی نوع 25- 23 MG و 16- TU و25-22  SU.

3.                       پاشیدن گازهای مسموم کننده درامتداد دره .

4.                       پیاده کردن نیروی کماندویی ازطریق فضا بر فراز سر کوهی هایی که ماین پاشی نشده اند.

5.                       سوق دادن تانک ها توأم با ستون های پیاده ارتش بر بستر وادی .

6.                       قرار بود که ده هزارکماندوی روسی ازطریق فضا فرود آیند و دو فرقه ی دیگر روسها که هر فرقه ی آن به 9 هزار سپاهی بالغ میگردید با پشتیبانی 23 هزارسرباز داخلی، در حمله ی زمینی سهم گیرند.

مسعود به عبدالله اعزام میگوید: ما هم به نوبه ی خود زمین را از ماین فرش کردیم و هر چه از ماین ضدتانک وضد پرسونل در اختیار ما بود همه را کارگذاری کردیم.

چند دسته از مجاهدین را بر مناطق دور دست کوهستانی در پنجشیر،  مستقرکردیم و خودم به دشت ریوت رفتم .خلاصه درجریان دو روز، ما توانستیم که تمام مجاهدین را به سلامت از دره ی پنجشیرخارج سازیم و بسیار به موقع عقب نشینی کنیم.

وقتی ارتش سرخ و دسته های کماندو به داخل پنجشیر یورش بردند . دیدند که به جز ماین ،هیچ آدمی زاد در آنجا وجود ندارد وتنها صدای انفجار ماین ها است که مهمانان ناخواسته را خیر مقدم میگوید وبس  !!! لذایکباره سی هواپیمای جنگی را که هرکدام 16 بمب به وزن نیم تن را باخود حمل میکردند به آن دیارمیفرستادند.وباهرچه برابرمی شدند می سوختند وبه گلوله می بستند ، از غایت خشم وقتی دوعالم کهن سال رابنام های مولوی محمد لقاه ومولوی محمد هاشم "در قریه ی   خنج یافتند به وسیله دینامت انفجارداده وبدن شانرا بند بند جدا ساختند .

درین آوان لشکر قوای شوروی مانند گرگان گرسنه انتظار صیدی رامی کشیدند و همینکه صدای شلیک گلوله مجاهدین بلند میشد ،ده ها هلیکوپتر حامل سربازان روس به محل هجوم می بردند وبه محاصره مجاهدین می پرداختند .

به قول مسعود گروپ های محدود مجاهدین درپنجشیر با روس ها "بازی موش وپشک"راداشتند ،یعنی وقتی روس ها هجوم می بردند مجاهدین پنهان شده یا عقب می نشستند وزمانیکه روس ها آرام میشدند ،مجاهدین حمله می کردند . مسعودمیگوید:این مرحله نخست جنگ بود که به نفع ماتمام شد .صدها واحد کماندویی دشمن کشته شدند وتعداد هنگفتی ازتانک هایشان نیزبه اثرانفجارماین ازبین رفت.

مسعودمیگوید: این مرحله نخست جنگ بود که به نفع ماتمام شد. صدها واحد کماندویی دشمن کشته شدند و تعداد هنگفتی از تانک هایشان نیز به اثر انفجار ماین از بین رفت.

اولین درگیری مجاهدین با نیروی مهاجم درولسوالی حصه ی دوم یعنی" دهن گزنو"به وقوع پیوست.

 

 

 

 

عملیات «دهن گزنو» اولین عملیات بعد ازآتش بس

 

 

چنانچه در صفحات قبلی یاد آورشدیم ، قوای شوروی تصمیم یک کشتار دسته جمعی را در پنجشیر گرفته بودند . آمریت جبهه پنجشیردستور داد که دشمن با استفاده از گازهای آشک آور، طیارات توپ دار و از این قبیل صدها ادویه ی زهری و سلاح های زروی دیگر داخل دره میشود، برایشان جا خالی کنید تا بیایند و دره را خالی ازسکنه یابند و مأیوسانه بدون  کدام دست آورد برگردند . درین زمان قوماندانان دره با ثارنوال یعقوبی یکجا در مسجد«خواجه ظفر» در دره هزاره تصمیم گرفتند که روس ها حمله ی خویش را اجرا کرده و حال برمی گردند، ما نیز ازین حالت باید استفاده کنیم .

قوماندانان گفتند که «جنگل کلان» منطقه سه دیه وکرامان است، هرکس از منطقه ی خویش باید دفاع کند . قطعه ی قوماندان عبدالروف حاضرگردید که درین عملیات شرکت کند . درین حال قوماندان شکرالله ازتنبنه و ثارنوال یعقوبي همراه ه شصت تن ازجوانان و مجاهدین منطقه داخل میدان کارزار شدند که درنتیجه ی این عملیات ، غافلگیرانه دقیقا 444 تن از عساکر روس هلاک گردیدند و هر دو قوماندانان مجاهد یعنی قوماندان شکرالله و ثارنوال یعقوب جام شهادت نوشیدند . درین عملیات غنایم بیشماری ازجمله چهل میل کلاکوف وکلاشينکوف بدست مجاهدین درآمد . «عبدالنصیرضیائی»

«اما در کارنامه ی مسعود » نوشته عبدالحفیظ  منصور«،تعداد تلفات دشمن رادرعملیات دردهن گزنو» دو صد تن نوشته است.

قابل ذکر است که قوماندان شریف از عبدالله خیل نیز درین عملیات جام شهادت نوشیدند . وسپس در فراج نبرد سنگینی بوقوع پیوست که به گفته فرمانده بهلول صدتن از افراد شوروی به هلاکت رسیدند.

از وقایع مهم مرحله ی اول جنگ اسارت عبدالواحد خان قوماندان قرارگاه پارنده بود که بعد از سه شبانه روز مقاومت با سه مجاهد دیگر اسیر روسها شد و در اواخر 1368 نامبرده در زندان پل چرخی به شهادت رسید .

همچنان درهمین ایام یک گروپی از مجاهدین پارنده به روس ها تسلیم شد که در مربوطات پنجشیر بی سابقه بود.

روس ها درپنج ماه مكمل ، بار بار بالای قرارگاه های مجاهدین به حمله پرداختند که ثمره ی آن برایشان بسیارتلخ بود . به طورمثال از برج ثور تا هفتم اسد شش بار بالای علاقه داری حصه اول و حصه دوم یورش بردند که دراثرآن بیش ازبیست عراده تانک وموتر،سه فروند هلی کوپترودوفروند جیت وحدود هزارتن کشته ومجروح بجا گذاشتند .

 

هشتمین تهاجم روس به پنجشیر:

و قتی روس ها درحمله ی هفتم کاملاً به ناکامی خویش پی بردند بالاخره به تاریخ 14سنبله به تهاجم دیگر شان بر دره ی پنجشیرکه درآن ، عساکرتازه دم وسلاح های سنگین استخدام كردند، مبادرت ورزیدند و امتیازشان هم درین تهاجم داشتن پنج گارنیزیون درپنجشیربود که یاری شان می نمود.

به هرصورت قوای مشترک شوروی و رژیم کابل به گفته ی مسعود در حمله ی هفتم2500 تن و درحمله هشتم 1760تن از افرادش را از دست داد . علاوه بر آن پنج صد تاشش صد عراده ی جنگی شان به وسیله ی مجاهدین تخریب گردید .

بلاخره سال 1363 به اثر خونریزی زیادی در پنجشیر به پایان رسید.  با وجود آنکه از اول سال  1363الی قوس  1364پانزده بار حمله ی پی هم و با تجهیزات قوی، نمودند، مؤفق نگردیدند . ولی با تأسف خونبارترین حملات بوده که  بسا جوانان ومبارزان مجاهد جام شهادت نوشیدند

مجاهدین زیادی دریک محل به نام کوه «زردیقول » واقع دره درجنگ رویارویی به شهادت رسیدند که عبارت بودند از: نجیم خان فرزند خواجه محمد ازقلعه ی اسفند یار،  محمد آه جان فرزند شیرین  جان ازقلعه ی اسفند یار، محمد نشان فرزند ملالاله خان ازقلعه ی اسفند یار،  محمد عالم مجاهد دلیرازقریه ی سربندی .

5- غلام سرورفرزند عبدالرحمن از قلعه ی ترخه زردیقول، عبدالمالک فرزند شاه محمد خان ،درمحمد ولد میراکبر خزانه دار قرارگاه دره اسیر، و بعداً درپل چرخی به شهادت رسید، کتال خان فرزند محمد شاه خان اسیر و در عبدالله خیل جام شهادت نوشید.

وده هامجاهد دیگر درطول یک هفته یا کمتر از آن در یک محل جام شهادت نوشیدند وتعدادی زیادی هم به زندان پل چرخی فرستاده شدند.

روس ها زمانیکه از سرکوبی مجاهدین مأیوس گردیدند، دذر صدد آن شدند تا  جبهه ی پنجشیر  رامصروف نگهدارند و از برنامه پایگاه سازی آن درخارج پنجشیرجلوگیری نمایند.تا اینکه برای جنگ دراز مدت آمادگی گرفتند و شش پایگاه عمده ی چون اعنابه ،رخه، بازارک، تنبنه ،شابه و پشغور  سنگربندی نمودند وتعداد نیروهای روس به هفت هزار و از رژیم کابل 14500تن کاهش یافت .

عملیات موفقانه ی پشغور که ضعیف ترین پایگاه قوای رژیم در50کیلومتری داخل پنجشیر بود از جانب مجاهدین صورت پذیرفت. این عملیات به شدت توازن جنگ را به نفع مجاهدین برهم زد در خارج فتح گارنیزیون پشغور ضعف شدید قوای روس را در برابر مجاهدین نشان داد و شاخ غرور ارتش سرخ در هم شکست ودر جهت تقویه ی روحیه ی مردم مفید افتاد.

فرمانده احمد شاه مسعود با تعداد زیادی از مجاهدین پنجشیر در ولایات اطراف پنجشیر پایگاه های متعددی ایجاد نمودند و پایگاهای مهم روس ها یکی بعد دیگری به تصرف مجاهدین در آمد.

خلاصه نبرد در دره ی  پنجشیر تاوقتی دوام یافت که معاهده «ژینو» به امضاء رسید و قوای شوروی ظاهراً براساس آن آماده شدند تا خاک افغانستان را ترک گویند و سرانجام به تاریخ پنجم جوزای 1367 روس ها از دره ی پنجشیر عقب نشینی نمودند و دره ی پنجشیر کاملاً آزاد شد.

طی این مدت به اساس جمع بندی ارقامیکه ازنامه های متعدد احمدشاه مسعود بدست آمده است 8500تن ازعساکرشوروی و داخلی به هلاکت رسیدند 1150عراده موتر و 325عراده تانک وزرهپوش تخریب و یا طعمه ی حریق شدند. حدود صد فروند طیاره جیت و هلیکوپتر تخریب و یا ساقط گردیدند و در برابر آن بین 600 تا800 تن از اهالی ملکی پنجشیر و 900 تن مجاهد به شهادت رسیدند.


سنگر پنجشير

سحرگاهيكه دامان شبش ازخشم طوفان بـود

شفق بارنگ سرخ آلوده ازخون شهيدان بود

                             فلك درگريه باحال تباه مستمندان بـود

                             به هرسو ناله ی بيداد فريـاد يتيمان بود

 شتابان بود دشمن برديــــار وسنگرپنجشير

هجوم شوروي از هرطرف بامردم سرتير

                          سپاه  نا بساماني  ز اقشار ستمــكاران

                                همه ازكشورسوسياليستي به یك پيمان

بفرمانداري وتحت نظام ارتش روســـــان

همه بلغاري وويتنام واز اوكراين وپولندي

                            هم از آلمان شرق وازبخارا وسمرقنـــــدي

                            هم ازبلــغاري وويتنام وازاوكراين وپولندي

 سراسر پنجشير ازراه تنگ تاسرحد خـــــــاواك

فضايش تيره بود ازگرد وخاك وجنگ وحـشتناك

                        چنان يك روزگار ماتم ويك صحنه غمنـاك

                         توگوئي كوس رعد سور برپاگشته ازافلاك

 

زيكسو فيرتوپ وتانك افواج تجاوزگـــر

مقابل ضربه ی فير مجاهد ازصـــف ديگر                          

  زمين درلرزه بود ازضربه ی تانكهاي غول پيكر

    فضا پوشيده بود چون ابــر از جيت وهليكوپتر

طيارات بلند پرواز آلمان ازسوي ديـــگر

ازهرجا شعله وربود آتش خصم جفاگستر

                     نبرد حق و باطل باســـتيز خشم  برپا   بـود

                     زكوه وسنگ وخاكش نعره ی تكبير گويابود

 درآن هنگام ازهرسو تگرگ مرگ مي باريد

ميان آتش وخون طفلك شيرخوار مي ناليـــد

                           زن ومرد يتيم بي پدر بي خانمان گرديد

                           زآهنگ مصيبت قلب  ماتمدار مي ناليـد

خداپشت وپناه بنده گان است درهمه  سختــي

به هر مشكل نگهدارنده است آن خالق هستي

                     دليران مجاهد پاسداران صــف اسلام

                      برزميدند باكفار همه سربركف اسلام

 زخودقربانيان دادند براي دين وننـــــگ ونام

 نكردند سربه تسليم قواي روس خون خواران

             سپاس بي همان برقهرمانان رشيد ما

             درود و رحمت با رادمردان شهيد  ما (غلام جيلاني  زيغم )

                                                                          

فتح پشغور

دکتور عبدالله اعزام در کتاب «مسعود درجهان عرب» نوشته است که مسعود میگوید: «پس از آنکه شیوه ی قبلی عملیات روس ها بی نتیجه ماند، روس ها به جنگ استحکامات و خندق ها رو آوردند. به این معنی که پیرامون پایگاه های خویش خندق ها حفرمیکردند و سپس گرد آنرا سیم خاردار میگرفتند وآنسوی سیم خاردار را ماین گذاری میکردند و داخل خندق ها اسلحه ثقیله نصب مینمودند.

روسها در مجموع از شش گارنیزیون در موقعیت های مختلف واستراتیژیک پنجشیر همچون :پشغور، بهارک، تنبنه، رخه، رحمان خیل و اعنابه برخوردار بودند.

ما در آغاز نمی دانستیم که چگونه دراین پایگاه های استحکام یافته رخنه کنیم، مورال مجاهدین هم به اسر فشارهای جنگ دوام دار ضعیف شده بود و آنچه بر نا امیدی مجاهدین افزوده بود، وجود پایگاه های دشمن در سرتاسر وادی بود . لذا به خاطر بلند بردن روحیه ی مجاهدین و برانگیختن حماسه و احساسات سرشار آنان میبایست درین پایگاه ها رخنه کرد.

مشکل عمده این بود که ما درباره ی انواع ماین ها «صوتی ، فشارکی و غیره » و چگونگی برخود با آن معلومات کافی نداشتیم. از این رو در ابتدا به خاطر خنثا کردن ماین ها چنگکی را با ریسمان می بستیم سپس ریسمان را به پیش می انداختیم وآنرا دوباره پس میکشیدیم که درنتیجه گاهی ماین ها منفجرمیشدند. متعاقب آن مجاهدین به داخل پایگاه رخنه میکردند.

درهمان آوان بود که ما عملیاتی را علیه گارنیزیون پشغور به راه انداختیم . این عملیات که 53 تن از مجاهدین درآن سهم گرفته بودند، موفقیت آمیز بود. ما در طی آن موفق شدیم تا علاوه بر تسخیرخود پایگاه، چهارصد نفر دشمن را که هشتاد و هفت تن آنها همه ضابط وصاحب منصب بودند، نیزبه اسارت خود درآوریم . درمیان آنها جنرال احمدالدین که صدا وسیمای حکومت کابل مرگ اورا به مدت چند روزماتم گرفت، نیزوجود داشت .

«غنایمی که دراین عملیات به دست آمد شامل چهارصدمیل کلاشنکوف ، ده میل هاوان ، چهارمیل توپ، دوازده پایه مخابره، شش عراده موتر و مقادیر زیادی مهمات .

درجریان عملیات هفت عراده تانگ دشمن تخریب گردید«کارنامه ی مسعود نوشته ی منصور»

 

فتح گارنیزیون شابه و تنبنه

عبدالحفیظ منصور در کارنامه ی مسعود مینویسد: «دو روز بعد از فتح گارنیزیون «بورکه » در ولایت بغلان توسط نیروهای شورای نظار، گارنیزیون شابه در پنجشیر به تاریخ شش جدی سال 1366 به تصرف مجاهدین درآمد، دراین زد و خورد 24 سرباز رژیم کشته شد و112 تن دیگر دستگیرشدند.

به تاریخ 25 ثور 1367 گارنیزیون «تنبنه» طی درگیری یی به دست مجاهدین افتاد در این زد و خورد 60 تن افراد رژیم به شمول قوماندان و معاون سیاسی این گارنیزیون به قتل رسیدند و24 تن از افراد رژیم کابل به اسارت مجاهدین درآمدند و هیچ یک از این افراد موفق به فرار نشدند و دو نفر از مجاهدین جراحت برداشتند. فرماندهی مرکز عملیاتی به دوش قوماندان عبدالاحمد قرار داشت.

یکتن از مجاهدین بنام ملا کبریا از مجاهدین ملیمه دراین عملیات جام شهادت نوشید. دو نفر از مجاهدینی که جراحت برداشتند یکی بنام معلم عبدالواحد که فعلاً منحیث یک شاهد عینی از صحنه ی نبرد حیات، اما از یک پا معیوب و در لیسه ی عالی کرامان مشغول تدریس میباشد، و دیگر آن محمدآصف که وی نیز از مجاهدین کرامان بود و درمیزان 1376  در ولسوالی بنگی ولایت تخار در یک جنگ رویا رویی در مقابل طالبان، جام شهادت نوشید. (نویسنده)

در این جنگ مجاهدین دو عراده تانگ ،چهارمیل توپ 76 و یک میل هاوان و مقادیر اسلحه و مهمات به دست آوردند. سه روز بعد از عملیات موصوف، روسها از مناطق بهارک عقب نشینی کردند و سر انجام به تاریخ 5 جوزای 1367 قوای شوروی از دو پایگاه بزرگ خود (رخه و اعنابه) خارج شد. و پنجشیر کاملاً آزاد گردید.

 

 

جنگ مکنی

«از قول محمد نبی از  دره ی مکنی»

مکنی دره ییست تنگنا واقع سفید چهر ولسوالی حصه ی اول پنجشیر که در قسمت اخیر دره به دو منطقه ی دیگر پنجشیر وصل میشود. یک راه به دره ریوت و دیگر آن به دره ی هزاره میرود.

عملیات مشهور و تاریخی مکنی در تابستان سال 1364 ماه اسد بیست و پنج روز پس از فتح گارنیزیون پشغور صورت گرفت و آن طوری بود که در عملیات بالای گارنیزیون پشغور به تعداد یازده نفر از صاحب منصبان اردوی دوکتور نجیب الله که جهت بررسی عازم پنجشیر شده بودند توسط مجاهدین اسیرشدند و احمدشاه مسعود آنها را به دره ی مکنی نقل مکان داد و برای مجاهدین توصیه نمود که هریک از این صاحب منصبان در اردوی افغانستان دارای نفوذ و صاحبان شهرت و از مناطق مختلف میباشند . و شما خود میدانید که ما در نزد دولتیان افغانستان به نام اشرار و دهشتگر معرفی هستیم اگر خدا بخواهد ما این منصبداران را برای تبادله آماده کرده در آینده ی بسیار نزدیک معاوضه خواهم کرد . اگر این ها ا ز ما به اطرافیان و دوستان شان به نیکی یادکنند تمایل ملت افغانستان به سوی ما خواهد شد. در صورتیکه صحنه بالای شما ضیق شد اسیران را به مناطق بالای دره ببرید تا آنکه زنده به روسها و دولتیان تسلیم نشوند. درین وقت یکی از اعضای مجلس از جمله جاسوسان روس بوده و بدون کم وکاستی این موضوع را برای مشاورین روسی انتقال میدهد و روسها هم بدون مشوره ی دولت افغانستان طرح یک حمله ی هوایی و کماندویی را بالای دره ی مکنی میگیرند.

درین فرصتی از شبها سلاحهای ثقیل بالای دره ی مکنی آغازشد و مجاهدین آماده گی کامل خود را اتخاذنمودند ، اسرا را به مناطق دور از دره انتقال دادند . فامیل ها را بیرون از دره برده  و خود را سه طرف دره جابجا نمودند و آن طوری بود که قسمت بالایی وقسمت شمال آن را مجاهدین به صورت حلقه یی تحت تصرف خود گرفتند و قسمت شمال شرقی دره نیز به دست مجاهدین بود.

صبح وقت همان روز پس از آتش باران خیلی شدید دره  چرخ بالهای  روس وارد دره شدند و در همان منطقه یی که اسرای روس نگهداری میشدند افراد خویش را دیسانت نمودند. زمانیکه قرارگاه را خالی از اسیران یافتند، به تعداد افراد خویش آنچه که خواستند افزودند و عملیات خویش راجدی تر روی دست گرفتند و دوازده بال هلیکوپتر در هرپرواز افراد پایین مینمودند و طیارات بم افگن آنها نیز به فعالیت آغاز نمود.

عملیات چنان شدید آغاز شد که هرطیاره یی که نشست میکرد مورد انداخت تیرهای مجاهدین قرار میگرفت که تعداد چهار بال هلیکوپتر که یک بال در ذریه، یکی در همین دره ی مکنی ، یکی درمنطقه قلکای اندراب سقوط کرد و پس از زمانی ازکابل راپور آمد که به تعداد سی طیاره خسارت مند شده است که پانزده بال آن مکمل ازبین رفته اند.

پس از عملیات روسها آنقدرخشمگین شدند که با هر ذیروحی که در پنجشیر مقابل میشدند قتل عام میکردند و از هیچ نوع بیرحمی در برابر پنجشیریان دریغ نکردند و جنگ در داخل دره تقریباً سی و شش ساعت را در برگرفت که تلفات خیلی سنگین به جانب روس وارد شد.

یک نکته و خاطره ی خیلی جالب اینکه در روز دوم نبرد، قوماندان گلزارخان رو به طرف مسعود نمود وگفت : آمرصاحب چه میشود که اگر خودت را ازین حادثه نجات دهی هر دشواری یی که بیاید ما میکشیم مبادا که خودت ضایع شوی . مسعود در جواب گفت:

{من ازهیچ یکی ازین افراد برتری ندارم و اگر خدای ناخواسته به شکست مواجه شویم آخرین فردی که این ساحه راترک کند من باید باشم .}

جنگ پس از یک شبانه روز پایان یافت که برای مجاهدین هیچ آسیب وتلفات نرسید به جز از یک جوانی که یک آهن پاره یی به پایش جراحت رسانید وآنهم سطحی بود .

در قسمت اسیران گارنیزیون پشغور باید گفت که بیشتراز صدوپنجاه تن دستگیر و به دست مجاهدین افتادند و دو تن آنان نماینده های خاص دولت بودند که هنگام فتح گارنیزیون هلیکوپتر آنان مورد تیر اندازی قرار گرفت و خود شان اسیر شدند.

 

تلفات وخسارات کلی مجاهدین از  1358الی 1367 خورشیدی

1150مجاهد شهید، 3000 افراد ملکی شهید، 8000 رأس گاو، 26000رأس بز و گوسفند 3000 رأس مرکب واسپ کشته شدند .

دو باب  لیسه، هشت باب مکتب متوسطه، هفت باب مکتب دهاتی، 39باب مسجد جامع ، 370باب مسجد صغیره، یک مرکزصحی، دو باب کلینيک صحی، 221 باب آسیاب، 3 پل موتر رو، 38 پل پیاده رو بزرگ، 69 پل پیاده رو کوچک و90  فیصد منازل مسکونی در پنجشیر ویران شدند .

 

تلفات وخسارات کلی شوروی و رژیم کابل (1358 الی 1367)

119 فروند جیت و هلیکوپتر سقوط داده شد .

2 فروند هلیکوپتر سالم تسلیم مجاهدین گردید.

2421 عراده تانگ زرهپوش و لاری نظامی تخریب گردید .

15650 تن از عساکر شوروی و رژیم کابل به هلاکت رسید .

برگرفته از احصاییه ی شعبه ی نظامی پنجشیر و «کارنامه ی مسعود» نوشته ی عبد الحفیظ منصو ر

کمیته ی جهاد و دعوت

در پهلوی مجاهدینی که مسلحانه در برابر قشون سرخ و هم پیمانان شان می رزمیدند، افراد  دیگری نیز وجود داشتند که با قلم می رزمیدند و با کلک سحار و درک شور آفرین خود به مجاهدین جبهه ی جنگ روحیه ی رزمی داده و در بسیج، انسجام و دعوت مردم به جهاد نقش فعال را ایفا می نمودند.

تعدادی از شخصیتهای متفکر، کمیته یی را زیر نام کمیته ی جهاد و دعوت تشکیل داده بودند و هدف آنها فقط بیان ارزش های جهاد و دعوت جوانان بر علیه کفر و کمونیزم بود.

ایشان عبارت بودند از : استاد شریعتی ، سرمعلم امان الله تخاری ، استاد مقصودی، دکتر عبدالحی الهی، مارشال محمد قسیم فهیم، انجینیر محمد عارف، معلم محمد نعیم، معلم گل محمد خان، استاد نیازالله خان، دولت میرخان، سارنوال کرام الدین ، معلم تورعباس، غلام جیلانی ذیغم، معلم عبدالنصیر ضیائی، معلم نقی احمد، معلم سید عالم، معلم عنایت الله، معلم دوست محمد، معلم علی احمد، معلم درمحمد  و سایرین.

 

 

سفر دکتور عبدالله اعزام به پنجشیر

عبدالله عزام میگوید: «من درباره ی پنجشیر بسیار چیزها میشنیدم و از خلال مراسلاتی که با برادران حاضر در صحنه های رزمی این مرز و بوم داشتم ، با این وادی نسبتاً آشنائی یافته بودم. اما این همه نتوانست که یک صورت واقعی و همه جانبه از میزان قربانی های عظیمی که این مردم غیور در راه اعلای این دین مقدس تقدیم نموده اند، برایم بدهد تا آنکه خودم با چشم سر، آنرا دیدم، امروز نام این وادی درجهان زنده شده است و همه کس با آن آشنائی دارد و به حق باید که آنرا چنان که از نامش پیداست وادی شیران نامید. ده سال متوالی است که در پنجه ی مرگ گیر مانده و در میان آتش و خون میجوشد. اما این مجاهدین با پای مردی و مقاومت بی نظیر، چون کوه بر جای خود استوار اند و در اراده ی آهنین آنان هرگز سستی و تزلزل راه نیافته است.

من همواره میشنیدم، اما به زودی باور نمی کردم، چون این نوع قربانی ها فراتر از توان بشری مینمود. از این رو اکثراً از آنچه میشنیدم دچار تعجب و وحشت میشدم».

خوشبختانه خداوند، یک تن از جوانان شایسته ی نهضت اسلامی را که حب جهاد و مبارزه در رگ و خونش جا گرفته بود، به عنوان زمامدار این خطه ی مرد خیز برگزید. احمدشاه مسعود در زمان داوؤد خان که دسته یی از مبارزان نهضت اسلامی را سرپرستی میکرد، همراه ه با همان مجموعه ی کوچک وارد این وادی گردید و ضمن یک اجرای موفقانه برضد دولت در مدت یک روز تمام وادی را فتح کرد. چون بسیاری از فرزندان نو پای نهضت اسلامی از طرف داوؤد خان دستگیر و روانه ی زندان شدند. وی مجبور به ترک افغانستان شده و به سوی پاکستان مهاجر گردید.

در دوران حکومت ترکی بود که احمد شاه مسعود با گروهی از سربازان نهضت اسلامی که توسط استاد ربانی با یک پایه شلدز و چند قبضه تفنگ ، دوباره به کشور باز گشت و با یاری خداوند متعال و همصدایی مردم یک بار دیگر سراسر وادی را آزاد ساختند.

«مسعود درمنطقه ی شتل پایگاه گرفت و از همانجا جریانات را تعقیب وبه گرفتن اطلاع از مراکز خود در پنجشیرمی پرداخت که بلاخره خبر سقوط مجدد این مراکز به دست دشمن و تسلط دوباره دولت بر وادی پنجشیربه گوشش رسید .»

مسعود میگوید: آنروز یکی از دشوار ترین لحظات درزنده گی من بود که تا اکنون آنرا از یاد نبرده ام. چون مردم یکباره از ما رو تافتند و ما را در میدان تنها گذاشتند. آندم که ما بیست و چهارجوان منسوب به نهضت اسلامی بودیم، درقسمت دشت ریوت گردهم آمدیم و به خاطرادامه ی جهاد و مبارزه تا آخرین رمق حیات، تجدید بیعت کردیم .

عبدالله اعزام میگوید: سفر رسمی ما به داخل پنجشیر از قسمت پریان شروع شد. ساعت هشت شام بود که ما با انجا قدم گذاشتیم . درآنجا دست کم دو صد تن اسپ سوار و صدها تن از مجاهدین که بیرق ها بر دست داشتند و در آن خوش آمدید نوشته بود در انتظار به سر میبردند، صحنه ی بسیار جالب و گیرایی بود. که تمام احساس را در دل آدمی برمی انگیخت. آندم سارنوال محمودکه آمریت پنجشیررا به عهده داشت، مارا خوش آمدید گفت و با گرمی زیاد همدیگر را در آغوش کشیدیم . استاد ربانی صحبت های محمود را برای ما ترجمانی میکرد.

فردا صبح (10 صفر1409 قمری مطابق با 21سپتمبر1988 میلادی) کاروان ما به راه افتاد. پیشاپیش این کاروان احمدشاه مسعود و استاد ربانی که من نیز آنها را همراهی میکردم، پیاده راه میرفتند. غرش وهمهمه اسپان که ازقفای ما درحرکت بودند ،کاروان مارا پرموج ساخته بود.

فردا صبح کاروان ما از منطقه ی خنج به حرکت آغازکرد. نعره های تکبیر و ترانه سرائی های پرجوش مجاهدین برفضای وادی طنین افگن بود.

بلاخره به منطقه «پشغور» رسیدیم. پس از استقبال گرم قوماندان طارق فرمانده این منطقه، کاروان ما از پشغور به «شابه» رسیده و توقف کوتاهی نمود.

بعداً به صوب سه منطقه ی نزدیک به هم «کرامان،  عبدالله خیل، دره ی هزاره» رهسپار گردیدیم. بعد از ادای نماز ظهر استراحت کوتاهی نیز داشتیم. در آنجا کودکان برای ما ترانه خوانی کردند. ترانه خوانی که عمدتاً سرودهای جهادی میبود، یکی از لوازم تمام مراسم پذیرائی ما بود:

ضربه سنگین به دشمن میزنیم         درقطار روس آتش مـیزنیم

هــرزمان با نعره ی تکبیرخویش     گوله ی با فرق کافر میزنیم

بنده درگاه رحمانیم ما

پیرودستـورقرآنیم مـا

نیرواسلام یارب زنده بـــاد         نطفه ای باطل پرستان مرده بــاد

این شعار"ذیغم"آزاده است         اتحاد مـــومنان پــــاینده بــاد

درجهاد رزم جــویانیم ما

مـــردم پرشورپویانیـم ما

بنده درگاه رحمانیم مـــا

پیرودستورقـــــرآنیم مـا

صف آرایی منظم مجاهدین که عموماً لباس های نظامی به تن میداشتند و سلاح های پر جلای شان که نورخورشید را انعکاس میداد، بخش دیگر این مراسم پرشکوه را تجلی میداد.

 

 

استادربانی، قهرمان ملی، عبدالله اعزام وصف آرایی مجاهدین


سپس تامنطقه «آستانه» راه پیمودیم. در امتداد راه برمناطق «بارک ، اورو، سنگانه» نیز گذر ما افتاد. آندم که از قریه ی سنگانه میگذشتیم، مسعود گفت: این قریه از ناحیه ی انگور شهرت به سزایی داشت. اما وقتی من آن قریه را تماشا کردم ، دیدم که به جز انبارهای خاک و کلوخ چیز دیگری در آن باقی نمانده و حتی یک نهال تازه هم به چشم نمی خورد.

متعاقباً به وسیله ی ماشین به ساحه ی وسیع «بازارک» که روستاهای زیادی منجمله «پارنده، ملسپه، جنگلک»، گورستان ابزار جنگی متشکل از بقایای تانگ های منهدم شده و عراده جات از بین رفته هنگفتی را دیدیم که تا هنوز هم باقی است و از دوطرف راه را احاطه کرده است.

در اثنایی که ما از بازارک به سوی رخه روان بودیم ، بر یکی از قریه ی  ها که «خانیز» نام داشت گذر ما افتاد. آندم مسعود که به طرف آن قریه اشاره میکرد گفت: در این قریه خانمی بود که درسال 1982م با ما خدمت میکرد. درآن وقت او تنها کسی بود که د راین قریه باقی مانده بود. پسرش یکتن از همسنگران ما بود. غیرت و دلاوری آن زن تعجب ما را بر می انگیخت. وقتی روس ها در منطقه بمباردمان میکردند، ما همه به مخفیگاه پناه میبردیم، اما او چنین نمیکرد. آتشباری بسیارشدید شد او دختری داشت که در پخت و پز با وی همکاری میکرد که ناگهان گلوله یی به او اصابت کرد و در همان جا جان به جان آفرین سپرد. آنگاه مادرش جسم بی روح آنرا با یک چادر پیچانید و خود به کار خویش ادامه داد! شوهرش نیز قبلاً به شهادت رسیده بود و جز همان فرزند مجاهدش دیگر کسی را نداشت. اما مرگ سراغ فرزندش را نیزگرفت تا بلآخره او هم جام شهادت نوشید.

ما و همه مجاهدین در اثرشهادت فرزند او غمین و ماتمزده شدیم و به خاطرتعزیت، نزد آن زن رفتیم و مرگ فرزندش را با آن تسلیت گفتیم .او به ما گفت :«خداشاهد است که آنچه بیشتر مایه ی تأثر من میباشد، این است که اکنون کسی ندارم که نان را به شما برساند. لذا از این به بعد من خودم نان وغذا را تهیه میکنم و همه چیز را آماده میگذارم، شما خود بیایید و آنرا ببرید.»

درست به روز جمعه 12صفر1409ق مصادف به 23 سپتمبر 1988 م به قسمت «رخه » مرکز ولسوالی پنجشیر رسیدیم. قهرمانی هاییکه محمد پناه و قوماندان گدامحمد خالد در این منطقه ازخود نشان داده اند، انسان را به یاد فداکاری های یاران رسول الله (ص) مخصوصاً کارنامه های تاریخی برأ ابن مالک در جریان نبرد با ملیمه می اندازد.

درسال 1982م. روس ها به دنبال یک تهاجم وحشیانه علیه پنجشیر، منطقه اعنابه و رخه را تصرف کردند و به تعداد پنج هزار سرباز نظامی خود را در قسمت رخه و پنجهزار تن دیگر را در قسمت اعنابه جابجا ساختند. مجاهدین در یکی ازشب ها با سینه های خویش برف های متراکم را شق کرده و با دنیایی از زحمت، خود را برفراز یکی ازکوه های نیمه ارتفاع رسانیدند و اسلحه ی ثقیله ی خود را که متشکل از دهشکه و هاوان بود در آنجا نصب کردند.

وقتی مسعود سنگرهای مجاهدین را برای ما نشان میداد، از فرط تعجب گیچ می ماندیم و برایم چنان مینمود که گویا او از کتاب «هزار و یک شب» قصه میگوید. با چشم میدیدم و با گوش میشنیدم اما عقلم به آسانی باور نمیکرد.

خلاصه اینکه روسها از هر وسیله ی ممکن در جهت سرکوبی این دسته از مجاهدین، کارگرفتند و هر چه از هاوان و توپ، بم و موشک در اختیار داشتند برفراز سنگر آنان ریختند، اما هیچ یک کارگر نیفتاد و ثبات و پایداری مجاهدین درهم نشکست .

امتیازات جبهه ی پنجشیر نسبت به سایر جبهات مجاهدین روی چند نکته استوار است:

1.                       فرماندهی واحد و مقام قیادتی که ده سال متوالی در دشوارترین شرایط ناگوار یکجا با دسته ی تربیت یافته اش با کمال بیداری وحکمت، سالیان درازی به آموزش آنان پرداخت.

2.                       اهتمام زیاد فرمانده به آموزش، سازماندهی نظم و بسیج سالم افراد.

3.                       وجود دایم فرمانده درمیان سپاهیانش، به گونه یی که هر کجا با آنها غذا صرف میکند و از هر نوع لباس به تن میکند، که این همه موج محبت او را دردل سپاهیانش برانگیخته، به حدی که هر دم حاضر اند تا در راه پاسداری وی جانهای شیرین شان را فدا سازند.

4.                       شک نیست که توجه فرمانده به مشاعر و احساسات مردم وگوش دادن به خواسته ها و مطالب آنان بدون اینکه بارسنگین و یا ضربه های مالی بر دوش آنان بگذارد، خود باعث شده که همگی پروانه وار برگرد شمع او بپیچند و دل به مهرش ببندند.

وقتی انسان در پنجشیربه سر برد، چنان احساس میکند که گویا سرتاسر این وادی به مثل یک خانواده هستند که قاید آن برای خوردسالان، پدر و برای بزرگسالان فرزند و برای همسالانش برادر است. از همین جا بود که درسال 1984 میلادی 150 هزار نفر از اهالی پنجشیر در نیمه ی زمستان در محض اشاره ی قاید شان یک سره هجرت گزیدند و خانه و کاشانه ی شانرا ترک گفتند.

آری، با همین دلایل است که وقتی در شمال کشورکلمه ی «آمرصاحب» اطلاق شود یک سره به احمد شاه مسعود برمیگردد.

به هرحال در رخه قوماندان گل حیدر از ما استقبال گرمی به عمل آورد.مرکز فرماندهی او به نام «چمال ورده» یاد میشد. آنگاه مسعود به ستایش این رزمجوی نمونه و بیان کارنامه های درخشانش که نشان غیرت و شجاعت او میباشد، لب گشود. حالا او یک پا دارد. مسعود گفت:پای دیگرش در اثر انفجار ماین ازبین رفته است. احمدشاه مسعود از شهید عبدالواسع قوماندان افسانوی پیشین رخه به ما قصه گفت که مایه ی تعجب ما بود، مسعود علاوه نمود. دلاوری او به حدی بود که یک باره با تفنگ دسته داشته ی قدیمی اش که غالباً برای شکار به کارگرفته میشود، درلابلای تانگ های دشمن به عملیات پرداخت و درکوتاه مدت مقدار زیادی کلاشنکوف به غنیمت گرفت.

بعد از ادای نماز، کاروان به سمت آخرین نقطه ی پنجشیر رهسپارگردید. درطول راه به قریه ی   «آبدره» رسیدیم. مجاهدین که صفوف منظمی تشکیل داده بودند، به پذیرایی ما آمده بودند. آنگاه غرض ادای احترام به جمیعت پیاده شده و کودکان سرودهای جهادی شانرا در حضور ما زمزمه کردند.

کاروان ما تا «اعنابه» به پیش رفت. در آنجا یک تعداد از مجاهدین به شمول بخشی از اهالی منطقه به گرمی ازما پذیرائی نمودند. مسعود گفت: این منطقه دو گونه مردم را در دامان خود پروریده است: یکی بدترین مردم که به یاری دشمن برخواستند و یکی هم بهترین مجاهدانی که در فداکاری و مبارزه، الگو بودند.

سپس کاروان به راهپیمایی اش ادامه داد که در ضمن ازقریه فراج پس از استقبال گرم مجاهدین واهالی منطقه بهره گرفتیم،رد شدیم.

سر انجام با آخرین نقطه ی پنجشیر درقسمت «شتل» مواصلت کردیم. شتل همان منطقه یی است که مسعود برای اولین بار در زمان ترکی درآنجا پایگاه گرفته بود.در همان جا نماز عصر را ادا نمودیم.

برادران گفتند که منطقه ی شتل از لحاظ اداری مربوط پنجشیر نبوده، بلکه تابع ولسوالی گلبهار است. اما مجاهدین آنرا به پنجشیر ملحق ساخته اند، آنها افزودند: ازاینجا تا به گلبهار چهار دقیقه راه به رفتار موتر است. یکی ازپایگاه های روسان تا هنوز در گلبهارمستقر میباشد که تانگ های آنها از دور به چشم میخورد. منتها در این روزها کوچکترین تحرکی بر ضد مجاهدین نشان نمی دهند، که چهارماه متباقی را بدون خطر بگذرانند.

سپس به سوی رخه بازگشت کردیم و روز بعد صبحگاهان به بازارک برگشتیم.


 

 پهلوان احمد جان کی بود؟:

در ریاست المپیک کابل تابلوی  بزرگی ازجریان پهلوانی احمد جان را دیده بودم که بالای آن نوشته بود «احمد جان پنجشیری پهلوان وقهرمان افسانوی شرق »علاقه داشتم تا در مورد پهلوان احمد جان معلومات بیشتری به دست آورم. تا اینکه برای بار اول به کتاب « کارنامه ی مسعود » متوجه شدم منصورنویسنده ی کتاب  تحت عنوانی نوشته بود «احمد جان چه کرد؟» این عنوان برایم خیلی جالب بود .

چرا که خواستم این بود که در باره ی این رادمرد معلوماتی به دست آورم . منصورتذکرداد ه بود که احمد جان بعد ار اینکه ازطرف مجاهدین حاکم پنجشیرتعیین گردید ، دست به تنظیم یکعده از کمونستان مربوط به سازمان شعله ی جاوید زد. همینکه روس ها به سرزمین ما هجوم بردند، ارتباط احمد جان با رژیم کابل بیشتراز پیش محکم شد وارتباطی با سران کمونیست ازجمله عبدالوکیل وزیرخارجه ی آن زمان وغیره بر قرار داشت . دراخیر منصورافزوده بو د که «احمد جان زمینه ی ناراحتی مردم پنجشیر را برانگیخت وبلاخره توسط اقاربش - مردم سفید چهر- اسیر ومدتی بعد اعدام گردید.  

به همین ترتیب درخلال صحبت های که با تعداد ی ازمجاهدین دوره ی نخست جهاد درپنجشیر داشتم ، ایشان نیز حرف های منصور را تائید نموده می افزودند که احمد جان درآغوش حکومت کمونیستی وقت پناه برد با کارمل وسایر سران رژیم آن وقت ارتباط داشت .اما برخی این حرف ها را به کلی رد نموده می افزودند که  احمد شاه مسعود شخص سیاست مدار بود ونمی خواست کسی ازوی بالاترباشد واحمد جان یک شخص متعهد به جهاد بود .

از حاجی عبدالغفار قوماندان دشت ریوت و یکی از نخستین مجاهدین دوره ی جهاد در این مورد خواستم جویای حقیقت شوم . وی گفت : «پهلوان احمد جان ازجمله پیشگامان و بانیان جهاد پنجشیربود. وی به این عقیده بود که مجاهدین بازارک و رخه نسبت به مجاهدین مناطق بالا امتیاز بالا دارند ، باری مبلغ پول و تعدادی دریشی نظامی از سوی رهبری جمعیت اسلامی افغانستان، مستقر در پاکستان، به جبهه ی پنجشیر کمک شده بود و آمرصاحب مواد کمکی را به مجاهدین بازارک توزیع نموده بود، که این عمل باعث نارضایتی  پهلوان احمد جان گردید.

قوماندان عبدالغفار افزود: پهلوان احمد جان همین شکایت ها و رنجش ها را با مردم پریان و موسفیدان آن منطقه درمیان گذاشت وخود به این بهانه به جلب وجذب یک عده ازافراد پرداخت. چند روز بعد  از آن احمد جان  پریان را به عزم سفر به کابل ترک  گفت. و درمنطقه ی پل شابه قوماندان ابوبکر وی را مانع شد. چند روزی نگذشته بود و ما همرای آمر صاحب در بازارک بودیم که خبر آمد پهلوان احمد جان با تعدادی ازهمراهانش در پل بازارک است میخواهد کابل برود. آمرصاحب، غوث الدین را روان کرد که مانعش شود ونگذارد که کابل برود. پهلوان احمد جان به حرف های غوث الدین گوش نداد وبلاخره مولوی صاحب جیلان از دشت ریوت و محمد غفار این دونفر احمدجان را ازملاخیل بازارک برگشتاندند و به منجهورآمدند. آمر صاحب در منزل ضابط برهان در یک اتاق خصوصی با پهلوان احمدجان که آن دوشخص دیگر نیز حضور داشتند، جلسه گرفتند. بعد از جلسه همه به سفید چهر برگشتیم.

آمر صاحب میگفت که رفته  نزد گلستان خان وامان الله خان که مامای پهلوان احمد جان هستند، ضمانت می گریم که پهلوان احمد جان به کابل نرود. در زنه رسیدیم بار دیگردر مسجد جلسه صورت  گرفت که در این جلسه مولوی فقیراحمد نیزحضورداشت و ما ازاصل موضوع و جریان جلسات آگاهی نداشتیم. تعدادی ازقوماندانان اعتراض کردند که چرا آمرصاحب مارا هم در جریان نمی گذارد و خصوصی جلسه میگیرد.

خلاصه اینکه احمد جان بعد از مدت یک ماه ازطریق کوه های پنجشیر فرار نموده به کابل آمد .

سر و صدایی به گوش رسید که احمد جان در کابل سمت ریاست المپیک را به عهده دارد. احمد جان بعد از مدتی به سفید چهر برگشت و در مکتب سفید چهر قرارگاه گرفت وبه جذب وتشویق بعضی ها پرداخت تا احمد شاه مسعود را دستگیرنماید.

این موضوع از طریق مردم سفید چهر به آمر صاحب رسید که احمد جان به خاطرقصد جان شما پلان هایی دارد. آمر صاحب بازهم این حرف ها را نادیده گرفت تا اینکه افراد احمد جان آهسته آهسته بیشتر شد وحوصله ی مسعود به سررسید وتوسط مردم سفید چهر و دشت ریوت احمد جان وهمرا هانش را دستگیرنمود و دو ماه بعد خبر آمد که احمد جان دیگر زنده نیست.» 

خواستم سری به خانواده ی پهلوان احمد جان بزنم و دراین باره جویای معلومات شوم زیرا، گذشته ازین موضوعات- احمد جان پهلوان- در بخش ورزش قهرمان  افسانوی افغانستان بود .

محمد رحمن پسرمامای پهلوان احمد جان که همیشه با پهلوان یکجا میبود، همه ی این گفته ها را رد مینماید . وی چنین گفت:

«پهلوان احمدجان درسال 1357 رئیس کمیته ی المپیک در کابل بود .

حکومت آنوقت دریافت که پهلوان احمد جان وشش نفر از دوستان و شاگردانش به نام های شمس الله ، پهلوان سمیع ، حاجی  فرید ، خان آقا، حاجی ویس الدین ،  وپهلوان آقا شیرین با مجاهدین واخوانی ها همدست وهمکاراست . ایشان به خاطرنجات جان خویش از کابل فرار وعازم سفید چهر پنجشیرشدند. تعدادی ازمردم منطقه به نام اخوانی علیه آنها جبهه گیری نمودند . پهلوان جهت جلب و جذب افراد عازم پاکستان گردید که درمسیر راه در نورستان با احمد شاه مسعود وهمراهانش مقابل شد و درآنجا تعهد نموده دوباره به پنجشیر برگشتند. اینجا بود که سازماندهی جنگ علیه حکومت کمونیستی وقت آغازشد . بعد از درگیری و قتل علاقه دار، جنگ چریکی در پنجشیر آغاز شد. احمدشاه مسعود نمی خواست که پهلوان احمد جان در منطقه رشد کند؛ وی می خواست که همه ی مردم در محورش بچرخند.

همین موقع بود که تعدادی ازدوستان ارتباطی مجاهدین  در کابل به دیدن پهلوان احمد جان به پنجشیر آمدند که درمسیر راه  توسط افراد احمد شاه مسعود زندانی شدند .

 بعد از اندکی مخالفت و جنجال ها پهلوان احمدجان موضوع  ارتباطی هایی که در کابل با مجاهدین رابطه داشتند، با احمدشاه مسعود درمیان گذاشت و در آن جلسه مولوی غلام جیلانی ومولوی مظهرالدین نیزحضور داشتند، پهلوان احمدجان و احمدشاه مسعود در سفید چهرپنجشیر تعهد نمودند وبه این نتیجه رسیدند که دوستان ما از جمله: نبی عظیمی، نجم الدین کاویانی وعبدالوکیل و... از کابل که با مجاهدین درارتباط اند وحاضراند به جبهه  ی پنجشیر به طورمخفی همکاری نمایند، باید کمیته ی ایجاد گردد تا این کمک ها را پذیرفته و به مجاهدین جبهه توزیع گردد.

محمد رحمن افزود: پهلوان احمد جان طبق فیصله ی قبلی خواست به کابل برود وکمک ها را به جبهه ی پنجیشرانتقال دهد که احمدشاه مسعود خود نیز مبلغ 30000 افغانی را جهت مصرف رفت آمد به پهلوان تأدیه نمود.

پهلوان احمد جان افزود که تعدادی ازصاحب منصبان ارتباطی بیایند ومجاهدین را تعلیم دهند و داکتران به جبهه خدمت نمایند که این پیشنهادات مورد قبول احمدشاه مسعود قرارگرفت.

پهلوان احمد جان به طورمخفی به کابل آمد وهنوز در کابل بود که خبرها یی در سراسر دره ی پنجشیر پخش شد که پهلوان احمد جان در آغوش حکومت کمونیستی پناه برده است. همینکه احمدجان وارد پنجشیر شد. سازماندهی علیه دستگیری پهلوان آغاز شد و ذهنیت مردم نسبت به احمد جان کاملاً تغییر کرد بود . اینبار احمد جان در نظر مردم آن مجاهد قبلی نبود، بلکه یک ستمی محض بود. مدت یک شب ویک روز خانه ی احمد جان مورد محاصره ی مجاهدین قرار گرفت و در این درگیری کاکای پهلوان احمد جان وسید موسی  کشته شدند وچند تن دیگرزخمی گردیدند.

تا اینکه احمد شاه مسعود تعدادی ازموسفیدان محل را ازجمله :علاقه دارعبدالرشید، حاجی سلطان محمد ، مولوی نور احمد ، غلام دستگیر ، سید قاسم آغا و... نزد احمد جان فرستاد .احمدجان با تعهدی که قبلأ همرایش انجام یافته بود پایدارماند اینجا بود که این اشخاص پهلوان احمد جان رابه سوی بازارک روانه ساختند وتعدادی آمدند ما را به دهن ریوت انتقال دادند ودر آنجا بندی شدیم . همین بود که دیگرپهلوان احمد جان تا امروز ناپدید شد.

 

احمد جان قهرمان افسانوی شرق

پهلوان احمد جان فرزند دگروال محمد صدیق خان  به تاریخ24 سرطان 1325 خورشیدی در ده افغانان کابل چشم به جهان گشود. موطن اصلی اش سفید چهر پنجشیر است. تعلیمات ابتدایی را در مکتب تجربوی  بی بی مهرو به پایان رسانید و بعداً شامل حربی شونحی شد که بعد از سپری نمودن یکسال شامل مکتب سپورت معارف شد و در ظرف یکسال در بین همقطارانش در کشتی آزاد ممتاز گردید. وی از پانزده سالگی به ورزش آغاز کرد و مانند یک مهاجم بیباک توانست سرسختانه همه حریفانش را از صحنه ی مبارزه خارج و خودش را به کرسی قهرمانی وزن دوم تیم ملی قرار دهد. به منظور تشویق جوانان، کلپ های ورزشی آزادی مانند کلپ ورزشی پنجشیر و کلپ ورزشی جوانان را افتتاح کرد وصدها نفر از جوانان و دوستداران سپورت وی را استقبال میکردند.

گاهی در خانه تنها میبود و از اشعار بیدل و حافظ و دیگر ادیبان و بعضی هم از طبع خود میسرود:

موجیم که آسودگی ما عدم ماست

ما زنده بــرآنیم کـه آرام نــداریم

 در سال 1347 غرض انجام مسابقات بین المللی به مکسیکو و در سال1351 جهت انجام فریضه ی حج عازم بیت الله شد. در سال 1352 به منظور انجام مسابقات جهانی به مون شن و در سال 1357 غرض انجام مسابقات پهلوانی عازم اتحاد جماهیر شوروی گردید و در 52 دور پهلوانی در خارج و داخل کشور، قهرمان ورزش پهلوانی شد که در سالهای متمادی در وزن  خود قهرمان بود.